न्यूयॉर्क – पॅसिफिक महासागराखाली दहा लाख कोटी वर्षांपासून पृथ्वीचा आठवा खंड झीलँडिया असल्याचे शास्त्रज्ञांनी शोधले आहे .
दहा कोटी वर्षांहून अधिक काळ पॅसिफिक महासागराखाली बुडालेल्या एका विशाल भूभागाला आता शास्त्रज्ञांनी अधिकृतपणे खंड म्हणून मान्यता दिली आहे. ‘झीलँडिया’ म्हणून ओळखला जाणारा हा भूभाग सुमारे पाच दशलक्ष चौरस किलोमीटर क्षेत्रात पसरलेला आहे आणि पारंपारिकपणे मान्यताप्राप्त सात खंडांच्या बरोबरीने स्थान मिळवण्यासाठीच्या सर्व भूवैज्ञानिक आवश्यकता तो पूर्ण करतो.
हा दीर्घकाळ दुर्लक्षित राहिलेला प्रदेश त्याच्या शोधानंतर बहुतांशी दृष्टीआड आणि विस्मृतीत राहिला आहे, कारण त्याचा ९४ टक्क्यांहून अधिक भाग पाण्याखाली आहे. परंतु, २०२५ च्या अखेरीस, विस्तृत समवयस्क-पुनरावलोकन केलेल्या संशोधनानंतर आणि खोल समुद्रातील नमुन्यांच्या तपासणीनंतर, भूगर्भशास्त्रज्ञांनी त्याचे वर्गीकरण निश्चित केले. या पुष्टीकरणामुळे पृथ्वीच्या कवचाकडे पाहण्याच्या दृष्टिकोनाची पुनर्व्याख्या झाली आहे आणि विस्तारित वैज्ञानिक शोध व राष्ट्रीय सागरी दाव्यांसाठी मार्ग मोकळा झाला आहे.
झीलँडियाच्या खंडीय पात्रतेची माहिती सर्वप्रथम २०१७ मध्ये ‘जीएसए टुडे’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात मांडण्यात आली होती, ज्यामध्ये त्याच्या कवच रचना, उंची आणि रचनेचे तपशील दिले होते. जीएनएस सायन्सच्या शास्त्रज्ञांनी लिहिलेल्या या शोधनिबंधात यावर जोर देण्यात आला होता की, हा भूभाग खंड परिभाषित करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या चारही निकषांची पूर्तता करतो: सभोवतालच्या महासागरीय कवचापेक्षा अधिक उंची, अद्वितीय भूवैज्ञानिक वैशिष्ट्ये, एकसंध भूभाग आणि महासागराच्या तळाच्या कवचापेक्षा लक्षणीयरीत्या जाड कवच.
महासागरीय कवच, जे सामान्यतः ७ किलोमीटर जाड असते, त्याच्या विपरीत, झीलँडियाच्या खंडीय कवचाची सरासरी जाडी सुमारे २० किलोमीटर आहे. यामध्ये ग्रॅनाइट खडक, शिस्ट आणि गाळाची खोरी आढळतात, जी खंडीय भूविज्ञानाची वैशिष्ट्ये आहेत.
