नवीकरणीय उर्जा क्षेत्रात भारत जगात पोहोचला तिसऱ्या स्थानी

नवी दिल्ली – उर्जा क्षेत्रातील जागतिक अनिश्चिततेच्या सौर आणि पवन ऊर्जेच्या वाढीमुळे सुरक्षा बळकट करत—२५०.५ GW ​​क्षमतेसह आणि ४५ GW च्या अतिरिक्त भरनेसह—२०२५ मध्ये भारताने हा नवीकरणीय ऊर्जेची तिसरी सर्वात मोठी बाजारपेठ म्हणून स्थान मिळविले.

२०२५ या वर्षात, भारत जगातील तिसरी सर्वात मोठी नवीकरणीय ऊर्जा बाजारपेठ म्हणून उदयास आला आहे. यासह, भारताने आपल्या ‘स्वच्छ ऊर्जा प्रवासात’ (Clean Energy Journey) एक नवीन मैलाचा दगड गाठला आहे. ‘आंतरराष्ट्रीय नवीकरणीय ऊर्जा संस्थेने’ (IRENA) जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, देशाने एकाच वर्षात सुमारे ४५ GW (गिगावॅट) नवीकरणीय ऊर्जा क्षमतेची भर घातली आहे. या क्षमतेतील वाढ प्रामुख्याने सौर आणि पवन ऊर्जेमुळे झाली आहे. या माध्यमातून, भारत नवीकरणीय ऊर्जेवर लक्ष केंद्रित करण्याच्या आणि शाश्वत विकासाची उद्दिष्टे साध्य करण्याच्या दिशेने पावले टाकत आहे.

गेल्या काही वर्षांत भारताच्या नवीकरणीय ऊर्जा क्षमतेत लक्षणीय वाढ दिसून आली आहे.

२०२५ मधील एकूण स्थापित क्षमता सुमारे २५०.५ GW ​​इतकी आहे.

यापूर्वी, २०२३ या वर्षात ही क्षमता १७५.९ GW इतकी होती.

२०२५ या वर्षात, वार्षिक क्षमतेत सुमारे ४५ GW ची भर पडली आहे.

ही वाढ दर्शवते की, भारत स्वच्छ ऊर्जेची उद्दिष्टे साध्य करण्याच्या आणि जीवाश्म इंधनावरील (Fossil Fuels) अवलंबित्व कमी करण्याच्या दिशेने वेगाने वाटचाल करत आहे.

सौर ऊर्जा: या संक्रमणातील प्रमुख योगदानकर्ता

सौर ऊर्जा या प्रक्रियेत अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे आणि भारताच्या नवीकरणीय ऊर्जा विस्तारात तिचा वाटा सर्वाधिक आहे.

२०२५ या वर्षात सौर ऊर्जा क्षमतेत ३७ GW ची भर पडली. तसेच, सौर ऊर्जेच्या विस्ताराच्या बाबतीत चीननंतर भारताचा क्रमांक दुसरा लागतो.

संपूर्ण आशिया खंडात सौर ऊर्जेच्या क्षमतेत वेगाने वाढ झाली आहे आणि गेल्या काही वर्षांत नवीकरणीय ऊर्जेच्या क्षेत्रात सौर ऊर्जा हाच मुख्य योगदानकर्ता ठरला आहे.

पवन आणि जलविद्युत यांचा समावेश असलेली ऊर्जा-मिश्रण (Energy Mix)

ज्याप्रमाणे सौर ऊर्जा या क्षेत्रात आघाडीवर आहे, त्याचप्रमाणे ऊर्जेचे इतर स्रोतही दिवसेंदिवस आपला विस्तार करत आहेत.

पवन ऊर्जा

२०२५ या वर्षात पवन ऊर्जेच्या माध्यमातून ६.३ GW क्षमतेची भर पडली; हे दर्शवते की पवन ऊर्जा क्षेत्रात दिवसेंदिवस वाढ होत आहे.

तसेच, जलविद्युत (Hydropower) निर्मिती क्षमता २०२४ मधील ५२ GW वरून वाढून २०२५ मध्ये ५६ GW पर्यंत पोहोचली आहे.

त्याचबरोबर, ‘पंप्ड हायड्रो स्टोरेज’ (Pumped Hydro Storage) क्षमतेतही वाढ होऊन ती ४.७ GW वरून ७.२ GW पर्यंत पोहोचली आहे.

जागतिक नवीकरणीय ऊर्जा कल (Trends): यात भारताचे स्थान काय?

एकंदरीत पाहता, जगाला अधिक शाश्वत बनवण्यासाठी जागतिक स्तरावर नवीकरणीय ऊर्जेच्या निर्मितीमध्ये सातत्याने वाढ होत आहे. एकूण जागतिक क्षमता: ५,१४९ GW

२०२५ मधील वाढ: ६९२ GW (१५.५% वाढ)

नवीकरणीय ऊर्जेचा वाटा: एकूण क्षमतेच्या ४९.४%