छ संभाजीनगर – मराठवाडयातील दोन किल्ल्यांच्या संवर्धनासाठी २१ कोटी रुपये मंजूर केले आहेत . यातील तळतम (जंजाळा ) किल्ला सिल्लोड तालुक्यात तर दुसरा किल्ला बीड जिल्हयातील धारूर येथे आहे .
सिल्लोड तालुक्यातील जंजाळा किल्ला हा वैशागड किंवा तळतमचा किल्ला म्हणूनही ओळखला जातो, जो छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचा ऐतिहासिक वारसा आहे. या किल्ल्याच्या संवर्धनासाठी नुकताच १० कोटी रुपयांचा निधी मंजूर झाला आहे, जो ५२ बुरुज असलेल्या या प्राचीन किल्ल्याची दुरुस्ती करणार आहे.
हा किल्ला ५ व्या शतकातील वाकाटक काळापासून अस्तित्वात असून, तो अनेक शतकांचा साक्षीदार आहे. याला अनेकजण ‘सोनकिल्ला’ किंवा ‘लालकिल्ला’ म्हणूनही ओळखतात.हा किल्ला अजिंठा-सातमाळा रांगेत वसलेला आहे आणि सोयगाव तालुक्यातील जरंडीमार्गे किंवा सिल्लोडजवळील गोळेगाव-उंडणगाव मार्गे येथे पोहोचता येते.
- जंजाळा किल्ल्यावर ५२ बुरुज आहेत, जे त्याच्या भव्यतेची साक्ष देतात.
- पुरातत्व विभागाने या किल्ल्याच्या डागडुजीसाठी १० कोटी रुपयांचा निधी मंजूर केला आहे, ज्यामुळे किल्ल्याच्या भिंती आणि जुन्या वास्तूंचे पुनरुज्जीवन केले जाईल.हा परिसर जंजाळा ते वेताळवाडी ट्रेकसाठी प्रसिद्ध आहे, आणि इथे जवळच घटोत्कच लेणी देखील आहेत.
- बीड जिल्ह्यातील धारूर किल्ला (महादुर्ग) हा सुमारे ४०० वर्षांहून अधिक जुना, निजाम/मोगल काळातील ऐतिहासिक वारसा असलेला भुईकोट किल्ला आहे. हा गड मजबूत दुहेरी/तिहेरी तटबंदी, ४.२ मीटर रुंद खंदक आणि एकामागे एक असलेल्या दरवाजांच्या साखळीमुळे अभेद्य बनला होता [१, ४, ५]। किल्ल्यात हवा महल, राणी महल आणि हत्ती बुर्ज यांसारख्या अनेक वास्तू आहेत [११]। स्थान: बीड जिल्हा, महाराष्ट्र.वैशिष्ट्य: नैसर्गिक डोंगराच्या कडेला जोडलेली मजबूत तटबंदी आणि सुरक्षेसाठी खोल खंदक आहे . राष्ट्रकुट राजा गोविंद (तिसरा) याच्या काळात (इ.स. ७९३-८१४) येथे किल्ला बांधण्यात आला, जो पूर्वी “महादुर्ग” नावाने ओळखला जात असे हे एक प्राचीन टांकसाळ (नाणे बनवण्याचे केंद्र) असल्याचेही म्हटले जाते .
- राज्य पुरातत्व विभागाच्या एका अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, छत्रपती संभाजीनगर येथील सिल्लोड येथील तलतम किल्ल्यासाठी सुमारे १० कोटी रुपये देण्यात आले आहेत, तर बीड जिल्ह्यातील धारूर किल्ल्याला ११ कोटी रुपये मिळाले आहेत.या निधीचा वापर तटबंदीच्या भिंती, जुन्या वास्तूंचे पुनर्संचयित करण्यासाठी आणि बेकायदेशीर अतिक्रमणाचे प्रवेशद्वार बनलेल्या खराब झालेल्या भागांची दुरुस्ती करण्यासाठी केला जाईल.वाटप असूनही, अधिकाऱ्यांनी अधोरेखित केले की स्मारकांचे रक्षण करण्यासाठी विभागाकडे पुरेसे कर्मचारी आणि वार्षिक देखभालीसाठी समर्पित बजेट नाही.”या प्रदेशाला मनुष्यबळाची कमतरता आहे आणि या स्मारकांचे रक्षण करण्यासाठी विभागाकडे पुरेसे लोकही नाहीत. मराठवाड्यातील आठ जिल्ह्यांमध्ये विस्तीर्ण भागात पसरलेल्या जवळजवळ २०० संरक्षित स्मारके आहेत, परंतु आमच्याकडे फक्त ३४ कंत्राटी आणि कायमस्वरूपी रक्षक आहेत,” असे राज्य पुरातत्व विभागाच्या सहाय्यक संचालक जया वहाणे यांनी बुधवारी पीटीआयला सांगितले.
