नवी दिल्ली – भारताने अधिकृतपणे जपानला मागे टाकत जगातील तिसरा सर्वात मोठा सौर ऊर्जा उत्पादक देश बनला आहे, ज्यामुळे देशाच्या ऊर्जा क्षेत्रात मोठे परिवर्तन घडले आहे.
आंतरराष्ट्रीय अक्षय ऊर्जा संस्थेनुसार, भारताने २०२५ मध्ये १,०८,४९४ GWh सौर ऊर्जा निर्मिती केली, जी जपानच्या ९६,४५९ GWh पेक्षा जास्त होती.फक्त एका दशकापूर्वी, भारताची सौर ऊर्जा उपस्थिती काही छतावरील आणि वाळवंटातील प्रकल्पांपुरती मर्यादित होती.
आज, सौर ऊर्जा ११९.०२ GW क्षमतेची आहे, ज्यामध्ये जमिनीवर बसवलेल्या संयंत्रांमधून ९०.९९ GW, छतावरील प्रणालींमधून १९.८८ GW, हायब्रिड प्रकल्पांमधून ३.०६ GW आणि ऑफ-ग्रिड स्थापनेतून ५.०९ GW यांचा समावेश आहे.ही कामगिरी भारताने २०२५ मध्ये आपली सौर उत्पादन क्षमता दुप्पट करून ७४ GW केली आहे, तर सौर पीव्ही सेल उत्पादन जवळजवळ तिप्पट वाढून २५ GW झाले आहे.
देशातील पहिल्या इनगॉट-वेफर उत्पादन सुविधेच्या लाँचमुळे देशांतर्गत पुरवठा साखळी आणखी मजबूत झाली आहे, ज्यामुळे आयातीवरील अवलंबित्व कमी झाले आहे.भारत आता एकूण अक्षय ऊर्जा स्थापित क्षमतेत चौथ्या क्रमांकावर आहे, पवन ऊर्जेत चौथ्या क्रमांकावर आहे आणि सौर क्षमतेत तिसरा क्रमांकावर आहे. त्याचा अक्षय ऊर्जा वाटा ४८४.८२ GW च्या एकूण स्थापित वीज बेसच्या ५० टक्के ओलांडला आहे. देश २०३० पर्यंत ५०० GW स्वच्छ ऊर्जा लक्ष्य आणि २०७० पर्यंत निव्वळ शून्यापर्यंत पोहोचण्याच्या मार्गावर आहे.जम्मू आणि काश्मीरमधील पल्ली सारखी गावे, जी भारतातील पहिली कार्बन-तटस्थ पंचायत बनली, सौर ऊर्जा अवलंबनाचा तळागाळातील प्रभाव दर्शवितात.प्रचंड सौर क्षमता – अंदाजे ७४८ GW – राजस्थान, गुजरात, महाराष्ट्र आणि आंध्र प्रदेश सारखी राज्ये भारताच्या स्वच्छ ऊर्जा वाढीच्या पुढील टप्प्यात चालना देतील अशी अपेक्षा आहे.
