बर्लिन – पवन उर्जेसाठी मोठे अवजड पाते , खांब उभारण्याची गरज नाही असे नवे तंत्रज्ञान जर्मनीतील शास्त्रज्ञांनी शोधले आहे . एखादया ड्रोनसारखे छोटे उपकरण पवन उर्जेच्या अवजड पात्या पेक्षा अधिक उर्जा निर्मिती करते .
पहिल्या दृष्टीक्षेपात, ते जवळजवळ निरुपद्रवी दिसते. लहान, हलके आणि साधे – विजेची निर्मिती करण्याऐवजी बागेत फिरताना दिसावे अशा एखाद्या वस्तूसारखे. बहुतेक पवनचक्की मोठ्या वाऱ्याच्या झुळका येण्याची वाट पाहत स्थिर उभ्या असताना, ही छोटी ‘फिरकी’ हवा अगदी मंद वाहत असतानाच फिरायला लागते. सुरुवातीला खेळण्यासारखी वाटणारी ही गोष्ट, पवनऊर्जा कशी काम करू शकते यात शांतपणे बदल घडवून आणत आहे.
अनेक वर्षांपासून, पवनऊर्जेने अवजड पात्यांच्या वापराचे पालन केले आहे: पुरेसा वारा नसल्यास, काहीही वीजनिर्मिती होत नाही. संपूर्ण प्रदेश अवजड पवनचक्कीसाठी निरुपयोगी ठरवले गेले, कारण तेथील हवा खूप हळू वाहत होती. हवा नसल्याने, डिझाइन कितीही चांगले असले तरी, वीज मिळत नव्हती. या मर्यादेमुळे पवनऊर्जा कुठे अस्तित्वात असू शकते आणि कुठे नाही हे निश्चित झाले.वाऱ्याबद्दल विचार करण्याची एक वेगळी पद्धतउंच मनोरे किंवा जड यंत्रे बनवण्याऐवजी, फ्रॉनहोफर इन्स्टिट्यूट फॉर ॲप्लाइड पॉलिमर रिसर्च (IAP) येथील अभियंत्यांनी एक वेगळा प्रश्न विचारण्यास सुरुवात केली: जर पवनऊर्जेला जोरदार वाऱ्याची गरजच नसेल तर? त्यांची कल्पना अशी होती की, एक हलकी, लवचिक आणि संवेदनशील प्रणाली तयार करावी – जी वाऱ्याशी संघर्ष करण्याऐवजी त्याच्यासोबत काम करेल.
द पल्सया ‘फिरकी’ला वाऱ्याची गरज नाही — जर्मनीची नवीन टर्बाइन खेळण्यासारखी दिसते, पण प्रचंड ऊर्जा निर्माण करतेकाईल द्वारे, २१ जानेवारी, २०२६जर्मनीने वाऱ्याशिवाय पवन ऊर्जेचे लक्ष्य ठेवले आहे… आणि त्याचा पहिला प्रोटोटाइप तयार आहेश्रेय: फ्रॉनहोफर आयएपीपहिल्या दृष्टीक्षेपात, ते जवळजवळ निरुपद्रवी दिसते. लहान, हलके आणि साधे — वीज निर्माण करण्याऐवजी बागेत फिरताना दिसेल अशा एखाद्या वस्तूसारखे. बहुतेक पवन टर्बाइन जोरदार वाऱ्याच्या झुळकीची वाट पाहत स्थिर उभे राहतात, तर ही छोटी ‘फिरकी’ हवा अगदी मंद असतानाही फिरायला लागते. जे सुरुवातीला खेळकर वाटते, ते पवन ऊर्जा कशी कार्य करू शकते यात शांतपणे बदल घडवत आहे.जेव्हा शांत हवेचा अर्थ ऊर्जा नाही असा होतावर्षानुवर्षे, पवन ऊर्जेने एका कठोर नियमाचे पालन केले: पुरेसा वारा नसल्यास, काहीही होत नाही. संपूर्ण प्रदेश टर्बाइनसाठी निरुपयोगी म्हणून नाकारले जात होते, कारण हवा खूप हळू वाहत होती. रचना कितीही हुशार असली तरी, शांत दिवसांचा अर्थ ऊर्जा नाही असा होता. या मर्यादेमुळे पवन ऊर्जा कुठे अस्तित्वात असू शकते आणि कुठे नाही हे ठरले.वाऱ्याबद्दल विचार करण्याची एक वेगळी पद्धतउंच मनोरे किंवा जड यंत्रे बनवण्याऐवजी, फ्रॉनहोफर इन्स्टिट्यूट फॉर अप्लाईड पॉलिमर रिसर्च (आयएपी) येथील अभियंत्यांनी एक वेगळा प्रश्न विचारण्यास सुरुवात केली: जर पवन ऊर्जेला जोरदार वाऱ्याची गरजच नसेल तर? त्यांची कल्पना काहीतरी हलके, लवचिक आणि प्रतिसाद देणारे डिझाइन करण्याची होती — एक अशी प्रणाली जी वाऱ्याशी लढण्याऐवजी त्याच्यासोबत काम करेल.
त्याच्या लहान आकारमानामुळेही, ही टर्बाइन लक्षणीय ऊर्जा निर्माण करू शकते. जोरदार वाऱ्याच्या वेळी, ती २५०० वॅट्सपर्यंत वीज निर्माण करू शकते, जी घरे, उपकरणे किंवा लहान ऑफ-ग्रिड प्रणालींना आधार देण्यासाठी पुरेशी आहे. चाचण्यांमधून असे दिसून आले आहे की, ही टर्बाइन तुलनीय लहान पवन प्रणालींपेक्षा ८३% पर्यंत अधिक वीज देते आणि सुमारे ५३% कार्यक्षमता गाठते, जी सैद्धांतिक कमाल मर्यादेच्या जवळ आहे.
