नवी दिल्ली – महात्मा गांधींनी स्वतःच्या हस्ताक्षरात लिहिलेल्या आणि ‘अ थॉट फॉर द डे’ (A Thought for the Day) या नावाने संकलित केलेल्या विचारांच्या एका दुर्मिळ संग्रहाने नवा जागतिक विक्रम प्रस्थापित केला आहे. ‘सॅफ्रनआर्ट’च्या (Saffronart) अलीकडील लिलावात या संग्रहाची तब्बल १६.२० कोटी रुपयांना विक्री झाली.
महात्मा गांधींचे त्यांचे निकटवर्तीय सहकारी आणि स्वातंत्र्यसैनिक आनंद टी. हिंगोरानी यांना उद्देशून लिहिलेले ६८८ हस्तलिखित विचार (ज्यामध्ये सत्य, अहिंसा आणि सेवा यांसारख्या विषयांचा समावेश होता) ‘सॅफ्रनआर्ट’च्या लिलावात १६.२० कोटी रुपयांना विकले गेले. लिलावात विकल्या गेलेल्या कोणत्याही भारतीय ऐतिहासिक दस्तऐवजासाठीचा हा एक जागतिक विक्रम ठरला आहे.
हिंगोरानी यांच्या पत्नी विद्या यांच्या निधनानंतरच्या दोन वर्षांच्या कालावधीत लिहिलेले हे दैनंदिन हस्तलिखित संदेश—ज्यात मार्गदर्शन, चिंतन आणि प्रोत्साहन यांचा समावेश होता—नंतर ‘अ थॉट फॉर द डे’ या पुस्तकाच्या स्वरूपात संकलित करण्यात आले. या दोघांमधील पत्रव्यवहाराचे जतन झालेले हे अत्यंत जिव्हाळ्याचे दस्तऐवज मानले जातात.
गांधींचे तत्त्वज्ञान आणि वैयक्तिक जीवन यांची झलक
‘गांधी: फ्रॉम द कलेक्शन ऑफ आनंद टी. हिंगोरानी’ (Gandhi: From the Collection of Anand T Hingorani) या लिलावात गांधींशी संबंधित पत्रे, हस्तलिखिते, छायाचित्रे आणि वैयक्तिक वस्तूंचे ८६ संच (लॉट्स) सादर करण्यात आले होते.
लिलाव करणाऱ्या संस्थेच्या माहितीनुसार, या हस्तलिखितांमध्ये सत्य, अहिंसा, ब्रह्मचर्य, अपरिग्रह (वस्तूंचा संग्रह न करणे), निर्भयता, धार्मिक समानता, अस्पृश्यता निवारण, प्रार्थना, रामनाम, सेवा, श्रम, भूक, कर्तव्य, स्वराज्य, नैतिक जबाबदारी, मौन, अंतरात्म्याचा आवाज, अनासक्ती, आत्मसाक्षात्कार आणि ईश्वराचा शोध यांसारख्या विषयांवर भाष्य करण्यात आले आहे.
केवळ प्रमुख राजकीय घटनांची नोंद करण्यापलीकडे जाऊन, हा संग्रह गांधींच्या जीवनातील अत्यंत वैयक्तिक पैलूही उलगडून दाखवतो. यात भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक सार्वजनिक नेते आणि त्याच वेळी आपल्या अत्यंत जवळच्या व्यक्तींना सल्ला, सांत्वन, शिस्त व प्रेम देणारे एक खाजगी व्यक्ती, अशा दोन्ही रूपांतील गांधींचे दर्शन घडते.
