सिडनी – पृथ्वी जेवढ्या लोकसंख्येला पोसू शकते त्यापेक्षा अधिक लोकसंख्येचा भार पृथ्वीवर झाल्याचा शास्त्रज्ञांचा निष्कर्ष आहे
एका नवीन अभ्यासानुसार, सध्याच्या वापराच्या पातळीवर पृथ्वीला शाश्वतपणे आधार देता येईल त्यापेक्षा मानवी लोकसंख्या आधीच खूप जास्त आणि जास्त मागणी करणारी झाली आहे.ऑस्ट्रेलियातील फ्लिंडर्स विद्यापीठाचे कोरी ब्रॅडशॉ यांच्या नेतृत्वाखालील एका चमूने, दोन शतकांहून अधिक काळाच्या लोकसंख्येच्या माहितीच्या आधारे असे शोधून काढले आहे की, मानवजात आपला ग्रह दीर्घकाळ आधार देऊ शकणाऱ्या क्षमतेच्या मर्यादा ओलांडून जगत आहे.
पर्यावरणशास्त्रज्ञ एखाद्या प्रजातीच्या लोकसंख्येला टिकवून ठेवण्याच्या पर्यावरणाच्या क्षमतेला तिची “धारण क्षमता” (carrying capacity) म्हणतात. उपलब्ध संसाधने आणि त्या संसाधनांच्या पुनर्निर्मितीचा दर यावर आधारित, कोणत्याही प्रजातीचे किती जीव दीर्घकाळ टिकू शकतात याचा हा एक अंदाज असतो.
आपली प्रजाती, होमो सेपियन्स, संसाधनांच्या नूतनीकरणाच्या नैसर्गिक मर्यादांवर मात करण्यासाठी तांत्रिक उपाय शोधण्याच्या आपल्या प्रवृत्तीमुळे, या धारण क्षमतेच्या मर्यादा ओलांडण्यात विशेषतः पटाईत आहे – विशेषतः जीवाश्म इंधनांचा वापर करून.विशेष म्हणजे, “धारण क्षमता” या संज्ञेचा उगम १८०० च्या दशकाच्या उत्तरार्धातील जहाज वाहतूक उद्योगात आहे, जेव्हा वाऱ्याच्या शक्तीवर चालणाऱ्या जहाजांची जागा कोळशावर चालणारी जहाजे घेत होती. जहाजाला प्रत्यक्ष चालवण्यासाठी आवश्यक असलेला कोळसा आणि पाणी, किंवा ते चालवण्यासाठी आवश्यक असलेला कर्मचारी वर्ग यांना विस्थापित न करता, नवीन जहाजांपैकी एक जहाज किती माल वाहून नेऊ शकते, हे मोजण्यासाठी याचा प्रथम वापर केला गेला.
जहाजबांधणी आणि इतर उद्योगांमध्ये जीवाश्म इंधनाकडे झालेल्या याच स्थित्यंतरामुळे २० व्या शतकात लोकसंख्येची झपाट्याने वाढ होण्यास मूलभूतपणे चालना मिळाली – याची आठवण आता आपल्याला होत आहे, कारण अमेरिका-इराण युद्धामुळे जागतिक इंधन पुरवठा आणि त्यावर अवलंबून असलेली जागतिक लोकसंख्या यांना मोठा धक्का बसला आहे. पृथ्वीची सध्याची लोकसंख्या अंदाजे ८.३ अब्ज आहे.
“अखंड वाढीवर आधारित असलेल्या आजच्या अर्थव्यवस्था, सातत्यपूर्ण लोकसंख्या विस्ताराच्या पुनरुत्पादक मर्यादा ओळखत नाहीत असे दिसते, कारण जीवाश्म इंधन कृत्रिमरित्या ही तफावत भरून काढतात,” असे या टीमने लिहिले आहे.
“जमीन, पाणी, ऊर्जा, जैवविविधता आणि इतर संसाधने वापरण्याच्या सामाजिक-सांस्कृतिक पद्धतींमध्ये मोठ्या प्रमाणात फेरबदल केल्याशिवाय पृथ्वी भविष्यातील मानवी लोकसंख्येला, किंवा आजच्या लोकसंख्येलाही, आधार देऊ शकत नाही,” असे या अभ्यासाचे लेखक लिहितात.”कमी उपभोग असलेली लहान लोकसंख्या ही माणसे आणि पृथ्वी या दोघांसाठीही चांगले परिणाम घडवते,” असे ब्रॅडशॉ म्हणतात. “कृती करण्याची संधी कमी होत आहे, परंतु राष्ट्रांनी एकत्र काम केल्यास अर्थपूर्ण बदल अजूनही साध्य करता येतो.”
