मुंबई – आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या (IMF) ताज्या आकडेवारीनुसार, २०२५ मध्ये भारत जगातील सहावी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनला असून, मागील वर्षाच्या तुलनेत त्याची क्रमवारी एका स्थानाने खाली घसरली आहे; असे असले तरी, प्रमुख अर्थव्यवस्थांमध्ये भारताने आपली जलद वाढीची गती कायम राखली आहे.
२०२५ मध्ये भारतीय अर्थव्यवस्थेचे मूल्य ३.९२ ट्रिलियन डॉलर्स इतके असेल असा अंदाज आहे, ज्यामुळे ती युनायटेड किंगडम (४ ट्रिलियन डॉलर्स) आणि जपानच्या (४.४४ ट्रिलियन डॉलर्स) मागे राहील. या यादीत ३०.८ ट्रिलियन डॉलर्सच्या सकल देशांतर्गत उत्पादनासह (GDP) अमेरिका अव्वल स्थानी आहे; त्यानंतर १९.६ ट्रिलियन डॉलर्ससह चीन आणि ४.७ ट्रिलियन डॉलर्ससह जर्मनीचा क्रमांक लागतो.
२०२४ मध्ये भारत ($३.५ ट्रिलियन) पाचव्या क्रमांकावर होता, जो $३.४ ट्रिलियन असलेल्या युकेच्या पुढे होता.या वर्षात रुपयाच्या तुलनेत भारताने सुमारे ९ टक्के नाममात्र वाढ नोंदवली असूनही, क्रमवारीत ही घसरण झाली आहे. तथापि, मजबूत डॉलर आणि नवीन पद्धतीनुसार जीडीपीमध्ये झालेल्या घसरणीमुळे डॉलर-आधारित जीडीपीच्या बाबतीत भारताच्या वाढीचा वेग मंदावला.
जागतिक आर्थिक क्रमवारी डॉलरमध्ये मोजली जात असल्याने, चलनाचे अवमूल्यन भारताच्या स्थानावर मोठा परिणाम करत आहे. आयएमएफच्या अंदाजानुसार, रुपया २०२४ मध्ये प्रति डॉलर सुमारे ८४.६ वरून २०२५ मध्ये ८८.५ पर्यंत कमकुवत होईल आणि मध्यम कालावधीत आणखी अवमूल्यन अपेक्षित आहे.
२०२६ मध्येही भारत ही जगातील सहावी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था म्हणून कायम राहील अशी अपेक्षा आहे; मात्र त्यानंतर भारताच्या आर्थिक प्रगतीला पुन्हा गती मिळेल, असा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.२०२७ पर्यंत, भारत युनायटेड किंगडम (UK) ला मागे टाकून पुन्हा जगातील चौथी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनेल, असा अंदाज आहे. त्यावेळी भारताचा सकल देशांतर्गत उत्पादन (GDP) ४.५८ ट्रिलियन डॉलर्सपर्यंत पोहोचलेला असेल, तर ब्रिटनचा GDP ४.४७ ट्रिलियन डॉलर्स असेल असा अंदाज आहे.त्यानंतर, २०२८ मध्ये भारत जपानलाही मागे टाकेल अशी अपेक्षा आहे. त्यावेळी भारताची अर्थव्यवस्था ५.०६ ट्रिलियन डॉलर्सची असेल असा अंदाज आहे, तर जपानची अर्थव्यवस्था ४.७४ ट्रिलियन डॉलर्सची असेल. यामुळे, ‘नाममात्र’ (nominal) मूल्यांच्या निकषावर भारत ही जगातील तिसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था ठरेल.तथापि, आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने (IMF) सुधारित स्वरूपात सादर केलेल्या आर्थिक प्रगतीच्या आलेखाचा विचार करता, भारत खऱ्या अर्थाने तिसऱ्या क्रमांकावर २०३१ पर्यंतच पोहोचेल असे दिसते. त्यावेळी भारताचा GDP ६.७९ ट्रिलियन डॉलर्स असेल असा अंदाज आहे, जो जपानच्या ५.१३ ट्रिलियन डॉलर्सच्या आकड्यापेक्षा खूपच जास्त असेल.
भारताने ‘वास्तविक’ (real) आर्थिक वाढीचा वेग भक्कमपणे कायम राखला असला, तरी डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे सातत्याने होत असलेले अवमूल्यन (घसरण) यामुळे या वाढीचा काही भाग निष्प्रभ ठरला आहे.IMF च्या आकडेवारीनुसार, रुपयाच्या संदर्भात पाहता भारताचा GDP २०२४ मधील ३१८ ट्रिलियन रुपयांवरून वाढून २०२५ मध्ये ३४६.५ ट्रिलियन रुपयांपर्यंत पोहोचेल; मात्र रुपयाच्या या कमकुवतपणामुळे, डॉलरच्या संदर्भात होणारी ही वाढ तुलनेने कमी (किंचित) असेल.
