मुंबई – रासायनिक पदार्थामुळे अन्नातून विष कसे लोकांच्या शरीरात भिनत आहे याची कथा सांगणाऱ्या श्रेयस तळपदेच्या चित्रपटाविरुद्ध अग्रोकेमिकल इंडस्ट्रीने आघाडी उघडली आहे :
दिलजीत दोसांझ अभिनीत ‘सतलुज’ चित्रपटाभोवतीचा वाद शमण्याआधीच, आणखी एका चित्रपटासमोर अडचणी निर्माण झाल्या आहेत. पंजाबमधील खलिस्तानी बंडखोरीच्या अशांत काळाचे “चुकीचे चित्रण” केल्याच्या कारणावरून ‘सतलज’वर टीका झाली होती. आता, श्रेयस तळपदे आणि काजल अग्रवाल किचलू अभिनीत ‘द इंडिया स्टोरी: स्लो पॉयझन इन प्रोग्रेस’ या अन्नसुरक्षा आणि सार्वजनिक आरोग्यावर आधारित कोर्टरूम ड्रामा चित्रपटाला, २४ जुलै रोजी होणाऱ्या प्रदर्शनापूर्वीच भारतातील कृषी-रसायन (ॲग्रोकेमिकल) उद्योगाकडून तीव्र विरोधाचा सामना करावा लागत आहे.
नवी दिल्लीस्थित ‘ॲग्रो केम फेडरेशन ऑफ इंडिया’ (एसीएफआयएसीएफआय) – जी देशातील कृषी-रसायन क्षेत्रापैकी सुमारे ८५ टक्के क्षेत्राचे प्रतिनिधित्व करते – यांनी सेन्सॉर बोर्डाला पत्र लिहून प्रमाणन करण्यापूर्वी या चित्रपटाची बारकाईने तपासणी करण्याची विनंती केली आहे. एसीएफआय चे महासंचालक कल्याण गोस्वामी यांनी ‘इंडिया टुडे डिजिटल’ला सांगितले की, चित्रपटाच्या टीझरमध्ये कीटकनाशके, अन्नसुरक्षा आणि भारतीय शेतीबद्दल “दिशाभूल करणारे आणि निराधार” दावे करण्यात आले आहेत. गोस्वामी म्हणाले, “फेडरेशन सेन्सॉर बोर्डाचे अध्यक्ष शशी शेखर वेम्पती यांच्याशी बैठक घेण्याचा प्रयत्न करत आहे.”
“मुंबईत, ‘अग्री बिझनेस सेंटर’चे भावेश सोधा यांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या हिरण्य पांडे या वकिलाने चित्रपट निर्माते — ‘झी स्टुडिओज’ आणि ‘एमआयजी प्रॉडक्शन अँड स्टुडिओज एलएलपी’ — यांना कायदेशीर नोटीस बजावली. जूनमध्ये बजावण्यात आलेल्या या नोटीसद्वारे टीझरमधील दाव्यांमागील वैज्ञानिक आधार स्पष्ट करण्याची मागणी करण्यात आली होती. “चित्रपट निर्मात्यांनी ३० जून रोजी त्यांच्या वकिलांमार्फत उत्तर दिले,” त्यानंतर पांडे यांनी ९ जुलै रोजी CBFC कडे प्रत्युत्तर (rejoinder) दाखल करून प्रमाणपत्रापूर्वी वैयक्तिक सुनावणीची मागणी केली. पांडे म्हणाले की, जर चित्रपटात कोणताही बदल न करता तो प्रदर्शित केला गेला, तर त्यांचे अशिल न्यायालयात दाद मागतील. ते म्हणाले, “या ट्रेलरमध्ये ‘अन्नदाता’ (अन्न पुरवणारा आणि पालनपोषण करणारा) यांच्यासाठी ‘मृत्युदाता’ (मृत्यू देणारा) असा अपमानजनक आणि बदनामीकारक शब्दप्रयोग करण्यात आला आहे.”
त्यांनी असा दावा केला की, चित्रपट निर्मात्यांनी आपल्या उत्तरात हे “मान्य” केले आहे की टीझरमधील काही दृश्ये हे केवळ “प्रतीकात्मक नाट्यीकरण” होते आणि कीटकनाशके हेच कर्करोगाचे “एकमेव कारण” असल्याचा दावा त्यांनी केलेला नाही. ‘द इंडिया स्टोरी: स्लो पॉयझन इन प्रोग्रेस’ (The India Story: Slow Poison in Progress) या चित्रपटाच्या टीझरमध्ये, भारतीय शेतीतील भेसळ आणि रसायनांच्या वापराशी संबंधित माहितीच्या काही ठळक नोंदी (data points) मोठ्या अक्षरात दाखवण्यात आल्या होत्या. चेतन डी.के. (Cheytan DK) दिग्दर्शित या चित्रपटाच्या टीझरमध्ये या गोष्टींना “भारतातील सर्वात धक्कादायक सत्य” असे संबोधत असा दावा करण्यात आला की: “आपण अन्न नाही, तर विष पिकवले.” या टीझरमध्ये काही मजकूरही दाखवण्यात आला होता, ज्यानुसार भारतीयांना “५०,००० मेट्रिक टनांहून अधिक कीटकनाशके” (अन्नाद्वारे) दिली गेली, ज्यामुळे “२० कोटींहून अधिक लोक” याच्या संपर्कात आले. तसेच, यात शेती पद्धतींचा संबंध “कर्करोगाच्या वाढत्या रुग्णांशी” जोडण्यात आला, “दूध आणि पोल्ट्री” उत्पादनांच्या सुरक्षिततेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले गेले आणि भारतीय अन्नाचे वर्णन “हळूहळू शरीरात जाणारे विष” (slow poison) असे करण्यात आले.
हा चित्रपट अशा वेळी आला आहे जेव्हा युरोप आणि अमेरिकेच्या बाजारपेठांमध्ये बंदी असलेली आणि ज्यांमुळे युरोपमध्ये भारतीय कृषी उत्पादने नाकारली जातात, अशी कर्करोगजन्य रसायने भारतीय शेतात कोणत्याही नियंत्रणाशिवाय सर्रास फवारली जात आहेत. गेल्या महिन्यात याविषयी वृत्त देताना ‘इंडिया टुडे डिजिटल’ने असा प्रश्न उपस्थित केला होता की, सरकार या रसायनांना भारतीय शेतात वापरण्याची आणि त्यानंतर ती लोकांच्या ताटापर्यंत पोहोचण्याची परवानगी का देते?
“जोपर्यंत कृषी-रसायन कंपन्या शेतकऱ्यांच्या मृतदेहांच्या आधारे आपली तिजोरी भरत होत्या, तोपर्यंत सर्व काही ठीक चालले होते. पण जेव्हा एका चित्रपटाने या अब्जावधी रुपयांच्या व्यवसायाचा पर्दाफाश करण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा देशातील कीटकनाशक उद्योगाच्या बड्या धेंडांना धक्का बसला,” असे ‘इंडिया टुडे डिजिटल’चे सहयोगी पोर्टल असलेल्या ‘किसान तक’चे (Kisan Tak) संपादक ओम प्रकाश यांनी ९ जुलै रोजी लिहिलेल्या लेखात म्हटले आहे.
